At nalı böbrek nedir? At nalı böbreğin belirtileri nelerdir?

At nalı böbrek, normalde birbirinden bağımsız duran sağ ve sol böbreğin uç kısımlarından birleşerek U harfi biçiminde tek bir kavisli yapı oluşturduğu doğumsal bir anatomik farklılıktır. Tıp literatüründe “ren unguliformis” olarak adlandırılan bu durum üriner sistemin kendine özgü gelişimsel bir varyasyonudur.

At nalı böbreğin belirtileri; bel boşluğunda sızı, göbek çevresinde dolgunluk hissi, idrar renginde pembeleşme, sık tuvalete çıkma ihtiyacı, idrarda sızlama ve mide bulantısı şeklinde kendini gösterir. Bazı bireylerde ise bu yapısal özellik hiçbir yakınmaya neden olmadan sessizce varlığını sürdürebilir.

Böbreklerin bu birleşik formu, kanın atıklardan arındırılması görevini doğrudan aksatmasa bile boşaltım sisteminin çalışma temposunda farklı bir denge yaratır.

Şikayetlerin seyri kişiden kişiye değiştiği için bedenin verdiği işaretleri dikkate almak ve ürolojik değerlendirmelerden yararlanmak yaşam konforunu destekler.

At nalı böbrek anne karnında nasıl oluşur?

Anne karnındaki bebeğin organ gelişimi oldukça hassas ve aşamalı bir yolculuktur. Böbreklerin ilk taslakları, gebeliğin henüz dördüncü ile altıncı haftaları arasında leğen kemiği boşluğunda, yani vücudun alt kısmında şekillenmeye başlar. Olağan gelişim seyrinde bu iki böbrek taslağı birbirinden ayrı durur ve bebek büyüdükçe leğen kemiği bölgesinden yukarıya, bel boşluğundaki normal yerlerine doğru yavaşça yükselir. Ancak at nalı böbrek gelişiminde, böbrek taslakları henüz alt bölgedeyken birbirine normalden fazla yaklaşır ve orta hatta kaynaşır. Olguların yaklaşık yüzde doksanında bu birleşme böbreklerin alt uçlarında gerçekleşirken, oldukça nadir durumlarda üst uçların birleşmesiyle ters at nalı görünümü de ortaya çıkabilir.

İki böbreği birbirine bağlayan ve istmus adı verilen bu orta köprü, bazen yalnızca ince ve lifli bir bağ dokusundan ibaret olur. Ancak çoğu vakada bu köprü, kendi kan damarları bulunan ve aktif olarak idrar üretebilen kalın, işlevsel bir böbrek dokusudur. Birleşen böbrekler bel bölgesine doğru yükselmeye çalışırken, karın ana atardamarından ayrılıp bağırsakların alt kısmını besleyen önemli bir damar dalına takılır. İstmus adı verilen doku köprüsü bu damarı aşamadığı için böbreklerin yukarı tırmanışı yarıda kalır. Bu mekanik engel nedeniyle böbrekler olağan yerleri olan on ikinci sırt ile üçüncü bel omuru seviyesine ulaşamaz; bunun yerine ikinci ve dördüncü bel omurları hizasında, omurganın önünde ve daha aşağı bir konumda sabitlenir.

At nalı böbrek gelişiminde rol oynayan temel embriyolojik ve anatomik unsurlar şunlardır:

• Böbrek taslaklarının yakınlaşması
• Alt kutupların kaynaşması
• İstmus doku köprüsü
• Bağırsak atardamarı engeli
• Omurga önü yerleşim

Yükseliş sürecinin duraksaması

At nalı böbrek anatomisinin normal böbreklerden farkları nelerdir?

Normal gelişim sürecinde böbrekler bel bölgesine doğru yükselirken kendi eksenleri etrafında doksan derecelik bir dönüş hareketi yapar. Bu dönüş tamamlandığında, böbreğin idrar toplayan havuzcuğu ve damarların giriş yaptığı çukur kısım vücudun orta hattına, yani birbirine doğru bakar. At nalı böbrek olgularında ise yukarı doğru yükselişin erken durması, bu kendi etrafında dönme hareketinin de yarım kalmasına yol açar. Dönüş tamamlanamadığı için böbreklerin idrar toplayıcı sistemleri içe doğru değil doğrudan karnın ön duvarına doğru yönelir.

Böbrek havuzcuğunun öne doğru bakması ve alt uçları birleştiren doku köprüsünün varlığı, idrarı mesaneye taşıyan üreter adlı kanalların seyrini de doğrudan değiştirir. Normalde böbrek havuzcuğunun alt ve iç kısmından huni gibi rahat bir açıyla çıkan idrar kanalı, bu anatomide daha yukarıdan ve dış yan taraftan çıkış yapar. Üstelik idrar kanalı mesaneye doğru inebilmek için iki böbreği birleştiren istmus köprüsünün önünden, adeta bir tümseğin üzerinden atlar gibi geçmek durumunda kalır.

Organın kanlanma düzeni de standart anatomiden oldukça farklıdır. Normalde her böbrek ana atardamardan ayrılan tek bir böbrek atardamarıyla beslenirken, at nalı böbreklerde karın ana atardamarından, kasık damarlarından veya bağırsak damar köklerinden çıkan çok sayıda ek damar bulunur. Bu yapısal farklılık çoğunlukla tek başına görülse de bazı bireylerde genetik sendromlarla veya farklı organ sistemlerindeki gelişimsel durumlarla bir arada bulunabilir.

At nalı böbrek ile birlikte görülebilen bazı genetik ve yapısal durumlar aşağıdaki gibidir:

• Turner sendromu
• Trizomi 18 sendromu
• Down sendromu
• İskelet sistemi farklılıkları
• Kalp damar varyasyonları
• Çoklu böbrek damarları

At nalı böbreğin belirtileri nelerdir ve nasıl anlaşılır?

At nalı böbrek yapısına sahip bireylerin büyük bir kısmında organın kanı süzme ve temizleme kapasitesi sağlıklı insanlarla benzer düzeydedir. Bu nedenle birçok kişi herhangi bir rahatsızlık hissetmeden yaşamını sürdürür ve tanı çoğunlukla başka bir tıbbi kontrol sırasında çekilen ultrason veya tomografi görüntülerinde tesadüfen konulur. Belirtilerin ortaya çıkması, böbreğin şeklinden ziyade idrarın aşağıya doğru akarken karşılaştığı zorluklardan ve buna bağlı gelişen ikincil sorunlardan kaynaklanır.

Klinik başvuruda en sık karşılaşılan şikayet, karın bölgesinde veya böğürde hissedilen, künt vasıflı ve aralıklı seyreden ağrıdır. İdrar kanalının yüksekten çıkması nedeniyle idrarın böbrek içinde göllenmesi ve böbrek kapsülünü germesi bu ağrının başlıca sebebidir. Bunun yanında, omurganın önünde uzanan istmus köprüsü, o bölgedeki sinir ağlarına doğrudan baskı yapabilir. Özellikle belin geriye doğru esnetildiği hareketlerde bu doku köprüsünün gerilmesiyle karın ağrısının belirginleşmesi dikkat çekici bir bulgudur.

İdrar akışının yavaşlaması bakterilerin çoğalmasını kolaylaştırdığı için hastalar sık sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ile karşılaşır. Bu durumda idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma, bulanık veya ağır kokulu idrar ve kasık üstü bölgede huzursuzluk görülür. Enfeksiyonun böbrek dokusunu etkilemesi halinde ise üşüme, titreme ve yüksek ateş tabloya eklenir. Göllenen idrarda taş oluştuğunda ve bu taş kanala doğru hareket ettiğinde, belden kasığa vuran şiddetli kolik ağrısı, bulantı ve kusma nöbetleri gelişir. Taşların idrar yollarını tahriş etmesiyle idrarda gözle görülür kızarıklık veya tahlilde saptanan gizli kanama oluşabilir. Zayıf bireylerde ve çocuklarda göbek çevresinde ele gelen sertlik fark edilebilirken, küçük çocuklarda açıklanamayan ateş, iştahsızlık ve kilo alımında yavaşlama ilk sinyaller arasında yer alır.

At nalı böbreğin klinik süreçte yol açabileceği başlıca belirtiler şunlardır:

• Aralıklı karın ağrısı
• Künt böğür ağrısı
• İdrar yaparken yanma
• Sık idrara çıkma
• İdrarda kan görülmesi
• Şiddetli yan ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Yüksek ateş atakları
• Ele gelen kitle
• Çocuklarda gelişim duraksaması

At nalı böbrek neden böbrek taşı oluşumuna yol açar?

Üroloji pratiğinde at nalı böbreği olan bireylerde cerrahi müdahale gerektiren sorunların başında böbrek taşı hastalığı gelir. Bu anatomik yapıda taş oluşumunun bu denli sık görülmesinin temelinde idrar akışının yavaşlaması, yani tıbbi ifadeyle ürodinamik staz yer alır. Sağlıklı bir böbrekte üretilen idrar, aşağıya bakan huni şeklindeki havuzcuktan hızla idrar kanalına geçer ve mesaneye doğru kesintisiz akar. At nalı böbrekte ise idrar kanalının böbrekten çıkış noktası yukarıda kaldığı ve kanal orta köprünün üzerinden atladığı için, böbrek havuzcuğu içindeki idrar kolayca boşalamaz.

İdrarın böbrek odacıklarında uzun süre beklemesi, sıvı içinde çözünmüş halde bulunan kalsiyum, oksalat ve fosfat gibi minerallerin yoğunlaşmasına ve dibe çökmesine zemin hazırlar. Zamanla birbiriyle birleşen bu mikroskobik kristaller büyüyerek kalsiyum oksalat ve kalsiyum fosfat taşlarını meydana getirir. Ayrıca idrarın içeride göllenmesi tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarını beraberinde getirdiğinde, bazı bakteriler idrarın asit-baz dengesini bozarak ortamı alkali hale çevirir. Alkali ortamda ise enfeksiyon taşı olarak bilinen magnezyum-amonyum-fosfat yapısındaki taşlar hızla gelişerek böbreğin iç odacıklarını dolduran geyik boynuzu görünümüne ulaşabilir. Böbrek içi odacıkların aşağıya ve içe doğru olan sıra dışı yönelimi, oluşan küçük kumların ve taş parçalarının yerçekimi yardımıyla kendiliğinden düşmesini de oldukça güçleştirir.

At nalı böbrekte sıklıkla karşılaşılan taş türleri ve yatkınlık faktörleri şunlardır:

• Kalsiyum oksalat taşları
• Kalsiyum fosfat taşları
• Enfeksiyon kaynaklı taşlar
• Geyik boynuzu taşları
• Kronik idrar göllenmesi
• Dar kaliks açıları

At nalı böbrekte böbrek çıkım darlığı nasıl gelişir?

Böbrek havuzcuğu ile idrar kanalının birleştiği kavşakta meydana gelen daralma, tıpta üreteropelvik bileşke obstrüksiyonu veya kısaca böbrek çıkım darlığı olarak adlandırılır. At nalı böbreklerde en sık saptanan yapısal bozukluklardan biri olan bu durum özellikle çocukluk çağı takiplerinde hastaların neredeyse yüzde kırk beşinde böbrek havuzcuğunda genişleme şeklinde izlenir ve olguların yaklaşık yüzde on beşinde cerrahi düzeltme ihtiyacı doğurur.

Bu tıkanıklığın gelişiminde birden fazla anatomik faktör rol oynar. İlk olarak idrar kanalının böbrek havuzcuğunun alt noktasından değil de üst ve yan kısmından çıkması, idrarın tahliyesini mekanik olarak zorlaştırır. İkinci olarak böbreğin anne karnında dönüşünü tamamlayamaması nedeniyle öne doğru bakan toplayıcı sistem, idrar kanalının aşağı inerken kendi üzerine katlanmasına ve kıvrılmasına yol açar. Üçüncü önemli etken ise at nalı böbreğin karmaşık damar yapısıdır; böbreğin alt kutbuna veya orta köprüsüne giden ek atardamar dalları, idrar kanalının tam üzerinden geçerek kanala dışarıdan baskı uygulayabilir.

İdrar akışındaki bu engel uzun süre devam ettiğinde, böbrek havuzcuğu içinde biriken idrarın basıncı giderek yükselir. Artan iç basınç, böbreğin kan dolaşımını zorlar ve idrar üreten fonksiyonel böbrek dokusunun zamanla incelmesine, esnekliğini kaybetmesine ve nefron adı verilen süzücü birimlerin hasar görmesine neden olur.

Böbrek çıkım darlığının gelişimine zemin hazırlayan başlıca mekanik etkenler aşağıdaki gibidir:

• Yüksek üreter çıkışı
• İdrar kanalının katlanması
• Çaprazlayan ek damarlar
• İstmus dokusunun basısı
• Böbrek içi basınç artışı

At nalı böbrek başka hangi sağlık sorunlarına zemin hazırlar?

Taş hastalığı ve çıkım darlığının ötesinde, at nalı böbrek anatomisi bazı ek tıbbi riskleri de beraberinde getirebilir. Özellikle çocuk yaş grubundaki olguların yaklaşık yüzde on ila yirmisinde, mesanedeki idrarın idrar kanallarına ve böbreğe doğru geri kaçması durumu olan vezikoüreteral reflü görülür. Enfekte idrarın basınçla böbrek dokusuna geri kaçması, böbrekte iltihabi reaksiyonlara ve zamanla kalıcı doku izlerine, yani skarlaşmaya yol açabilir. Bu süreç kontrol altına alınmadığında ilerleyen yıllarda tansiyon yüksekliği ve böbrek fonksiyonlarında azalma gibi sonuçlar doğurabilir.

Göz önünde bulundurulması gereken bir diğer önemli konu ise organın dış darbelere karşı savunmasız konumudur. Normal anatomide böbrekler yukarıda, alt kaburgaların ve kalın sırt kaslarının koruyucu kalkanı altında yer alır. At nalı böbreğin alt uçları ve orta birleşme köprüsü ise kaburga korumasından uzakta, ikinci ile dördüncü bel omurlarının hemen önünde ve karın ön duvarına oldukça yakın bir seviyede bulunur. Trafik kazaları, düşmeler veya karın bölgesine sert darbe alınan spor yaralanmalarında, omurga kemikleri sert bir zemin oluşturur ve darbe ile omurga arasında sıkışan istmus dokusunda ezilme, yırtılma ve karın arka boşluğuna doğru ciddi iç kanamalar gelişebilir.

Tümör gelişimi açısından bakıldığında, erişkinlerde en sık görülen böbrek hücreli tümörlerin sıklığı genel toplumla benzer düzeydedir; ancak toplayıcı sistem kaynaklı tümörlerin, çocukluk çağında görülen Wilms tümörünün ve istmus dokusundan gelişen bazı nadir kitlelerin görülme oranında hafif bir artış olabileceği tıbbi literatürde bildirilmektedir.

At nalı böbrek varlığında gelişebilen ikincil komplikasyonlar ve riskler şunlardır:

• Vezikoüreteral reflü
• Kronik piyelonefrit
• Böbrek dokusunda skarlaşma
• Künt travma yaralanmaları
• Retroperitoneal kanama riski
• Ürotelyal doku tümörleri
• Çocukluk çağı tümörleri

At nalı böbrek tanısı hangi görüntüleme yöntemleriyle konulur?

At nalı böbreğin tanısı, anatomik detayların çıkarılması ve organın çalışma kapasitesinin ölçülmesi, üroloji uzmanı tarafından planlanan aşamalı bir görüntüleme süreciyle gerçekleştirilir. İlk değerlendirme ve tarama aşamasında radyasyon içermemesi ve kolay uygulanabilir olması sebebiyle ultrasonografi tercih edilir. Ultrason incelemesinde böbreklerin alt uçlarının orta hatta doğru uzanması, alt sınırların tek başına net seçilememesi ve ana atardamarın önünde iki böbreği bağlayan doku bandının görülmesi tanı için oldukça yol göstericidir. Ayrıca ultrasonda böbrek içi genişlemeler, doku kalınlığı ve taş varlığı da değerlendirilir.

Cerrahi bir müdahale planlandığında veya taşların detaylı incelenmesi gerektiğinde bilgisayarlı tomografi ve ilaçlı tomografik ürografi en kapsamlı bilgiyi sunar. İlaçsız tomografi taşların milimetrik boyutunu, yerini ve sertlik derecesini ortaya koyarken; damardan kontrast madde verilerek yapılan çekimler orta köprünün kanlanan canlı bir doku mu yoksa lifli bir bant mı olduğunu ve ana damarlardan ayrılan ek atardamarların seyrini netleştirir. Üstelik sırttan girilerek yapılacak taş ameliyatları öncesinde, kalın bağırsağın böbreğin arkasına doğru uzanıp uzanmadığı (retrorenal kolon) tomografi kesitlerinde kontrol edilerek ameliyat sırasındaki bağırsak yaralanması riski önlenir.

Çocuklarda, gençlerde, gebelerde veya iyotlu ilaç alması sakıncalı olan böbrek yetmezliği hastalarında radyasyon içermeyen manyetik rezonans görüntüleme (MRG) güvenle kullanılır. Böbreğin çalışma oranını ve tıkanıklığın derecesini ölçmek için ise nükleer tıp yöntemlerine başvurulur. DMSA sintigrafisi böbrek dokusundaki enfeksiyon izlerini ve her iki yarının çalışma payını gösterirken, idrar söktürücü ilaç eşliğinde yapılan MAG-3 dinamik sintigrafisi böbrekteki genişlemenin basit bir sarkma mı yoksa cerrahi gerektiren gerçek bir darlık mı olduğunu ürodinamik olarak ortaya koyar.

Tanı ve cerrahi planlama sürecinde başvurulan temel görüntüleme yöntemleri şunlardır:

• Üriner sistem ultrasonografisi
• Kontrastsız bilgisayarlı tomografi
• İlaçlı tomografik ürografi
• Bilgisayarlı tomografi anjiyografi
• Manyetik rezonans ürografi
• Statik DMSA sintigrafisi
• Dinamik MAG-3 sintigrafisi

Şikayeti olmayan at nalı böbrek hastaları günlük yaşamda nelere dikkat etmelidir?

Ürolojik yaklaşımda temel prensip, herhangi bir şikayete veya fonksiyon kaybına yol açmayan at nalı böbreği sadece görüntüsünü düzeltmek adına ameliyat etmemektir. Tesadüfen tanı alan, idrar akışında tıkanıklık saptanmayan ve taşı bulunmayan bireylerde koruyucu izlem protokolü uygulanır. Bu kişilerin günlük yaşamlarında edinecekleri basit ama etkili alışkanlıklar, böbreğin yavaş idrar tahliyesinden kaynaklanabilecek taş ve enfeksiyon riskini büyük oranda azaltır.

Koruyucu yaklaşımın ilk adımını sıvı tüketimi oluşturur. Böbrek havuzcuğunda idrarın bekleyerek tortulaşmasını ve kristalleşmesini önlemek amacıyla gün içine yayılmış şekilde en az iki buçuk litre su içilmesi önerilir. Beslenme düzeninde ise idrarla atılan kalsiyum miktarını artıran aşırı tuz kullanımından kaçınılması ve hayvansal protein tüketiminin dengeli tutulması taş oluşumuna karşı koruyucu rol oynar.

Organın karın ön duvarına yakın ve kaburga korumasından yoksun yerleşimi nedeniyle, hastaların karın bölgesine sert darbeler alabilecekleri dövüş sporlarından veya ağır temas gerektiren fiziksel aktivitelerden uzak durmaları tavsiye edilir. Ayrıca idrar yolu enfeksiyonu belirtileri hissedildiğinde gecikmeden hekime başvurulması, gelişigüzel ilaç kullanmak yerine idrar kültürü ve antibiyogram sonucuna göre uygun antibiyotik tedavisinin düzenlenmesi böbrek dokusunun korunması açısından önem taşır.

Böbrek sağlığını korumak adına günlük yaşamda uygulanabilecek koruyucu önlemler aşağıdaki gibidir:

• Yeterli su tüketimi
• Günlük tuz kısıtlaması
• Dengeli protein alımı
• Ağır sporlardan kaçınma
• Karın bölgesini koruma
• Düzenli idrar tahlili

At nalı böbrek taşlarında hangi kapalı ameliyat yöntemleri uygulanır?

At nalı böbreğin kendine özgü açıları, idrar kanalının yüksekten çıkışı ve odacıkların farklı yönelimi nedeniyle bu hastalardaki taş tedavisi özel endoürolojik teknikler ve deneyim gerektirir. Bir buçuk santimetrenin altındaki küçük böbrek havuzcuğu taşlarında, vücut dışından ses dalgalarıyla taş kırma işlemi olan ESWL bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Ancak böbreğin omurga önünde derinde yer alması odaklamayı zorlaştırabildiği gibi, kırılan taş parçalarının yüksek çıkışlı idrar kanalından kendiliğinden dökülmesi de normal böbreklere kıyasla daha güçtür.

Boyutu bir buçuk ila iki santimetrenin altında olan taşlarda günümüzde en sık tercih edilen standart yöntem retrograd intrarenal cerrahi (RIRC) olarak adlandırılan fleksibl üreterorenoskopi işlemidir. Vücutta herhangi bir kesi yapılmadan, idrar deliğinden girilerek ucu her yöne bükülebilen ince optik kameralarla idrar kanalından yukarıya, böbreğin içine ulaşılır. At nalı böbrekte idrar kanalının kıvrımlı yapısı ve alt odacıkların dar açıları cihazın yönlendirilmesini zorlaştırsa da bükülebilir modern aletler ve lazer lifleri (Holmium veya Tulyum lazer) sayesinde taşlar bulundukları yerde toz haline dönüştürülür.

İki santimetreden büyük, çok sayıda veya geyik boynuzu şeklindeki karmaşık taşlarda ise en etkili yaklaşım perkütan nefrolitotomi (PNL) ameliyatıdır. Bu yöntemde hastanın sırt bölgesinden ultrason veya röntgen rehberliğinde ince bir iğne ile böbrek odacığına girilir, bu yol kalem kalınlığında genişletilerek içerideki büyük taşlar kırılıp dışarı çıkarılır. Normal böbreklerde üst kısımdan yapılan girişlerde akciğer zarına zarar verme riski bulunurken, at nalı böbrek daha aşağıda yerleştiği için kaburga altından yapılan üst kutup girişleri akciğerden uzaktır ve öne dönük böbrek havuzcuğuna doğrudan ulaşım sağlar. Ameliyat öncesinde tomografi ile böbrek arkasında bağırsak bulunmadığının teyit edilmesi ve istmus bölgesindeki yoğun damar ağından uzak durulması, işlemin güvenle ve yüksek taşsızlık oranlarıyla tamamlanmasına olanak tanır.

At nalı böbrek taşlarının tedavisinde kullanılan güncel endoürolojik yöntemler şunlardır:

• Şok dalga tedavisi
• Fleksibl üreterorenoskopi
• Lazerle taş kırma
• Perkütan nefrolitotomi
• Üst kutup girişi
• Ultrason rehberli erişim

At nalı böbrekteki yapısal tıkanıklıklar cerrahi olarak nasıl düzeltilir?

Semptom veren ve böbrek fonksiyonlarını tehdit eden ilerleyici böbrek çıkım darlıklarının tedavisinde temel yaklaşım laparoskopik veya robotik yöntemle uygulanan piyeloplasti ameliyatıdır. Karın boşluğuna açılan küçük deliklerden girilerek yapılan bu kapalı cerrahide, daralmış ve işlevini yitirmiş olan idrar kanalı bölümü çıkarılır ve genişlemiş olan böbrek havuzcuğu daraltılır. Ardından sağlam idrar kanalı, istmus köprüsünün ve varsa baskı yapan ek damarların ön tarafına alınarak böbrek havuzcuğuna geniş bir ağızla yeniden dikilir. Böylece idrarın takılmadan aşağıya akabileceği rahat bir geçiş yolu oluşturulur.

Hastalar tarafından sıkça merak edilen, iki böbreği bağlayan orta köprünün kesilerek böbreklerin birbirinden ayrılması işlemi (istmotomi), rutin uygulamada tercih edilen bir yöntem değildir. Çünkü istmus dokusu zengin bir kan damarı ağına sahiptir ve sadece bu köprüyü kesmek böbreklerin dönüş açısını düzeltmez. İstmotomi yalnızca kalın orta köprünün idrar kanalını doğrudan sıkıştırdığı ve geçmeyen şiddetli ağrılara yol açtığı oldukça nadir olgularda uygulanır. Bu işlem yapıldığında, ayrılan böbrek uçlarının tekrar orta hatta kayıp yapışmasını önlemek için alt kutuplar bel kasının zarına dikişlerle sabitlenir (nefropeksi).

Eğer at nalı böbreğin bir yarısı, uzun süreli tıkanıklık veya ağır enfeksiyonlar nedeniyle çalışma kapasitesini yüzde onun altına düşürecek kadar kaybetmişse ya da o yarıda bir tümör saptanmışsa, heminefrektomi adı verilen ameliyat devreye girer. Bu işlemde hastalıklı yarımı besleyen damarlar tek tek bulunup bağlanarak yalnızca işlevsiz veya kitleli bölüm çıkarılır, karşı taraftaki sağlıklı böbrek yarısı ise özenle korunur.

Yapısal sorunların giderilmesinde tercih edilen başlıca rekonstrüktif ve cerrahi girişimler aşağıdaki gibidir:

• Laparoskopik piyeloplasti
• Robotik piyeloplasti
• Üreteral ön transpozisyon
• Seçici istmotomi işlemi
• Psoas fasyasına sabitleme
• Laparoskopik heminefrektomi

At nalı böbrek takibi nasıl yapılır ve hangi durumlarda uzmana başvurulmalıdır?

At nalı böbreğe sahip bireylerin izlem planı; kişinin yaşına, şikayetlerine ve eşlik eden ek durumların varlığına göre şekillendirilir. Herhangi bir yakınması olmayan erişkinlerin yılda bir kez üroloji kontrolünden geçmesi önerilir. Bu yıllık kontrollerde böbrek kaynaklı tansiyon yüksekliğini taramak amacıyla kan basıncı ölçülür, kanda üre ve kreatinin düzeyleri ile böbreğin süzme hızı (GFR) incelenir. Tam idrar tahlili ve idrar kültürü ile sessiz seyreden enfeksiyonlar araştırılırken, ultrasonografi ile böbrek içi genişleme durumu ve yeni taş oluşup oluşmadığı takip edilir.

Çocukluk çağındaki hastalarda, geriye idrar kaçışı (reflü) ve buna bağlı böbrek hasarı riskini önlemek amacıyla çocuk ürolojisi ve nefrolojisi bölümleri tarafından büyüme-gelişme basamaklarını da içeren daha sıkı bir izlem takvimi yürütülür. Kadın hastalarda gebelik süreci çoğunlukla olağan seyrinde ilerler; ancak böbreğin leğen kemiği girişinde çok aşağıda konumlanarak doğum kanalını daralttığı nadir durumlarda, doğumun sezaryen yöntemiyle gerçekleştirilmesi planlanabilir.

Düzenli kontrollerin yanı sıra hastaların böbrek kaybını veya ciddi enfeksiyon tablolarını önlemek adına bazı acil belirtileri tanıması büyük önem taşır. Böğür bölgesinde aniden başlayan kıvrandırıcı ağrı bir taşın idrar kanalını tıkadığını düşündürür. İdrar yolu enfeksiyonu şikayetlerine üşüme, titreme ve yüksek ateşin eşlik etmesi, tıkanıklık gerisinde biriken enfekte idrarın kana karışma (sepsis) riskini işaret eder ve böbreğe acilen stent veya kateter takılarak idrarın boşaltılmasını gerektirir. İdrarda pıhtılı kanama görülmesi, karın travması sonrası şiddetli ağrı gelişmesi veya günlük idrar miktarında belirgin azalma fark edilmesi halinde de vakit kaybetmeden üroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Acil ürolojik değerlendirme ve müdahale gerektiren uyarıcı klinik durumlar şunlardır:

• Kıvrandırıcı böğür ağrısı
• Titremeli yüksek ateş
• Pıhtılı idrar kanaması
• İdrar miktarında azalma
• Travma sonrası ağrı
• Dirençli bulantı atakları

Sıkça sorulan sorular